Chaga (błyskoporek podkorowy) – grzyb z brzozy: co to jest i na co uważać

Chaga, czyli błyskoporek podkorowy, to jeden z najbardziej charakterystycznych grzybów funkcjonalnych. Nie wygląda jak typowy grzyb – przypomina raczej czarną, popękaną narośl na pniu brzozy. W krajach północnych od stuleci parzy się z niego napar. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest chaga, jak ją rozpoznać, co zawiera i na co uważać.

Co to jest chaga?

Chaga (Inonotus obliquus, po polsku błyskoporek podkorowy) to grzyb pasożytujący głównie na brzozach, rzadziej na olszach czy bukach. Rośnie w chłodnym klimacie półkuli północnej: w Rosji, Skandynawii, krajach bałtyckich, Kanadzie i na północy USA. Spotyka się ją także w Polsce, choć nie jest pospolita.

To, co nazywamy chagą i co trafia do naparów, nie jest owocnikiem w typowym sensie, tylko sklerocjum – twardą, zbitą masą strzępek grzyba wyrastającą z pnia. Właściwy owocnik pojawia się rzadko, zwykle dopiero po obumarciu drzewa, i jest mało widoczny.

Jak wygląda chaga?

• Z zewnątrz – czarna, twarda i głęboko popękana, przypominająca spalone drewno lub węgiel.
• W środku – rdzawobrązowa lub złotawa, korkowata w strukturze.
• Kształt i rozmiar – nieregularna narośl, zwykle wielkości pięści lub większa, wyrastająca bezpośrednio z kory.

Laik łatwo pomyli chagę z naroślą drzewną lub innym grzybem nadrzewnym. Jeśli nie masz doświadczenia, nie zbieraj jej samodzielnie – lepiej wybrać sprawdzony produkt.

Chaga w tradycji

W Rosji i na Syberii napar z chagi od wieków pito zamiast herbaty, zwłaszcza tam, gdzie prawdziwa herbata była droga lub niedostępna. Chagę znała też tradycyjna medycyna ludów Syberii i Skandynawii. Do kultury masowej trafiła m.in. dzięki powieści Aleksandra Sołżenicyna „Oddział chorych na raka”, w której bohaterowie rozmawiają o naparze z brzozowego grzyba.

Co zawiera chaga?

Naukowców interesuje kilka grup związków obecnych w chadze:

• polisacharydy, w tym beta-glukany – typowe dla wielu grzybów,
• triterpeny, m.in. kwas betulinowy i betulina – pochodzące częściowo z kory brzozy, na której rośnie grzyb,
• polifenole i melaniny – odpowiadające za ciemny kolor i właściwości przeciwutleniające badane w laboratoriach,
• szczawiany – w dużej ilości, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa.

Co mówią badania nad chagą?

Chaga jest intensywnie badana, ale prawie wszystkie badania przeprowadzono na komórkach w laboratorium lub na zwierzętach. Dobrze zaprojektowanych badań klinicznych na ludziach praktycznie nie ma. W Unii Europejskiej nie ma też zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących chagi. Dlatego trzeba podchodzić z dużym dystansem do produktów, które przypisują jej leczenie chorób. Chaga to tradycyjny surowiec do naparów, a nie lek.

Na co uważać? Bezpieczeństwo chagi

• Szczawiany. Chaga zawiera ich bardzo dużo. Opisano przypadki uszkodzenia nerek u osób, które przez długi czas piły duże ilości naparu. Osoby z kamicą szczawianową lub chorobami nerek powinny jej unikać.
• Krzepliwość krwi. Niektóre związki z chagi mogą wpływać na krzepnięcie. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe i przygotowujące się do zabiegów powinny skonsultować się z lekarzem.
• Poziom cukru. Ze względu na możliwy wpływ na glikemię ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki przeciwcukrzycowe.
• Ciąża i karmienie piersią. Brak badań, więc lepiej zrezygnować.

W jakiej formie spożywa się chagę?

• Napar z kawałków lub granulatu – tradycyjnie gotowany długo na małym ogniu.
• Ekstrakt w proszku – łatwo rozpuszczalny, do napojów.
• Mieszanki z kawą lub kakao – np. kawa grzybowa.

Przy ekstraktach warto sprawdzić stopień ekstrakcji (np. DER 10:1), który mówi, ile surowca użyto do uzyskania danej ilości ekstraktu.

Chaga w Spacetropics

W porcji Spacetropics Kawy Grzybowej znajduje się 550 mg ekstraktu z chagi (DER 10:1), obok ekstraktów z soplówki jeżowatej i kordycepsu oraz macy i eleuterokoka. To umiarkowana ilość w ramach jednego napoju dziennie – ale jeśli masz problemy z nerkami lub przyjmujesz leki, skonsultuj się z lekarzem. Chcesz poznać inne grzyby funkcjonalne? Przeczytaj nasz przewodnik po grzybach funkcjonalnych.

Najczęstsze pytania

Czy chaga rośnie w Polsce?

Tak, choć nie jest pospolita. Najczęściej spotyka się ją na starszych brzozach.

Jak smakuje chaga?

Napar jest łagodny, lekko ziemisty, z nutą wanilii i drewna. W kawie grzybowej jej smak jest praktycznie niewyczuwalny.

Czy można pić chagę codziennie?

W umiarkowanych ilościach zwykle tak, ale ze względu na szczawiany nie należy przesadzać z ilością i długością stosowania.

Czym różni się chaga od huby?

„Huba” to potoczna nazwa wielu grzybów nadrzewnych. Chaga jest jednym konkretnym gatunkiem i wyróżnia się czarną, popękaną powierzchnią.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.