Eleuterokok a żeń-szeń – czym się różnią?

Eleuterokok kolczasty bywa nazywany „żeń-szeniem syberyjskim”, przez co wiele osób myśli, że to ta sama roślina. Tymczasem to zupełnie inny gatunek, o innym składzie, pochodzeniu i historii. W tym artykule porównujemy eleuterokok z żeń-szeniem właściwym, wyjaśniamy, skąd wzięło się zamieszanie, i podpowiadamy, na co zwracać uwagę na etykietach.

Eleuterokok a żeń-szeń – w skrócie

Skąd nazwa „żeń-szeń syberyjski”?

Obie rośliny należą do tej samej rodziny – araliowatych – i obie były cenione w tradycyjnej medycynie Dalekiego Wschodu. W połowie XX wieku radzieccy naukowcy, m.in. Izrael Brechman, szukali tańszej i łatwiej dostępnej alternatywy dla drogiego żeń-szenia. Wybór padł na eleuterokok, który obficie rósł na rosyjskim Dalekim Wschodzie. Nazwa „żeń-szeń syberyjski” przyjęła się w marketingu, choć botanicznie jest myląca. W niektórych krajach, m.in. w USA, przepisy zabraniają dziś nazywania eleuterokoka „żeń-szeniem” na etykietach.

Żeń-szeń właściwy

Żeń-szeń (Panax ginseng) to niska bylina o charakterystycznym, często rozwidlonym korzeniu, który kształtem przypomina ludzką sylwetkę – stąd chińska nazwa oznaczająca „korzeń człowieka”. Dziko rosnący jest dziś bardzo rzadki, a niemal cały surowiec pochodzi z upraw. Korzeń zbiera się po 4–6 latach. Na rynku występuje jako żeń-szeń biały (suszony) i czerwony (parzony na parze, a potem suszony).

Za charakter żeń-szenia odpowiadają ginsenozydy – grupa saponin, na które standaryzuje się ekstrakty. Istnieje też żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius), o nieco innym składzie.

Eleuterokok kolczasty

Eleuterokok (Eleutherococcus senticosus) to gęsto pokryty kolcami krzew, rosnący w lasach Dalekiego Wschodu. Surowcem jest korzeń wraz z kłączem. Eleuterokok nie zawiera ginsenozydów – jego charakterystycznymi związkami są eleuterozydy, m.in. eleuterozyd B i E. Dlatego dobre ekstrakty są standaryzowane na zawartość eleuterozydów, a nie ginsenozydów.

W ZSRR prowadzono z eleuterokokiem wiele obserwacji, w tym wśród sportowców i pracowników fizycznych. Duża część tych badań nie spełniałaby dziś współczesnych standardów naukowych.

Jak oceniają je instytucje europejskie?

Europejska Agencja Leków (EMA) opracowała monografie dla obu roślin. Korzeń eleuterokoka i korzeń żeń-szenia są uznane za tradycyjne produkty lecznicze roślinne stosowane przy objawach osłabienia, takich jak zmęczenie i znużenie. Ważne zastrzeżenie: status ten opiera się na długiej historii stosowania, a nie na rozstrzygających badaniach klinicznych. W żywności, np. w napojach, nie można przypisywać tym roślinom działania zdrowotnego.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

• Bezsenność i pobudzenie – obie rośliny, zwłaszcza w połączeniu z kofeiną, mogą u wrażliwych osób utrudniać zasypianie.
• Nadciśnienie tętnicze – osoby z nadciśnieniem powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.
• Leki – możliwe interakcje m.in. z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwcukrzycowymi.
• Ciąża, karmienie piersią, dzieci – brak wystarczających danych, więc nie zaleca się stosowania.

Na co zwrócić uwagę na etykiecie?

1. Nazwa łacińska – Eleutherococcus senticosus to eleuterokok, Panax to żeń-szeń.
2. Część rośliny – korzeń lub kłącze.
3. Standaryzacja – np. „1% eleuterozydów” dla eleuterokoka lub określony procent ginsenozydów dla żeń-szenia.
4. Ilość w porcji – podana w miligramach.

Eleuterokok w Spacetropics

W porcji Spacetropics Kawy Grzybowej znajduje się 500 mg ekstraktu z korzenia eleuterokoka kolczastego, standaryzowanego na 1% eleuterozydów, oraz 500 mg ekstraktu z korzenia macy. Uzupełniają je ekstrakty z soplówki jeżowatej, chagi i kordycepsu oraz witamina B5. Więcej o drugim adaptogenie przeczytasz w artykule Maca peruwiańska – co to jest?

Najczęstsze pytania

Czy eleuterokok to żeń-szeń?

Nie. To spokrewniona, ale zupełnie inna roślina, z innymi związkami aktywnymi.

Co jest lepsze: eleuterokok czy żeń-szeń?

Nie da się tego jednoznacznie rozstrzygnąć. To różne surowce o odmiennym składzie i historii stosowania.

Czy eleuterokok można łączyć z kawą?

Tak, to popularne połączenie, ale osoby wrażliwe na pobudzenie powinny pić taki napój rano.

Czy eleuterokok rośnie w Polsce?

Naturalnie nie. Czasem uprawia się go jako roślinę ozdobną w ogrodach botanicznych.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.