Maca peruwiańska – co to jest, odmiany i jak ją stosować

Maca peruwiańska to roślina, która przez tysiące lat była podstawą diety mieszkańców wysokich Andów, a dziś trafia do koktajli, owsianek i kawy na całym świecie. Wyjaśniamy, czym jest maca, czym różnią się jej odmiany, co to jest maca żelatynizowana i jak włączyć ją do codziennej diety.

Co to jest maca?

Maca (Lepidium meyenii) to roślina z rodziny kapustowatych, spokrewniona z rzodkiewką, rzepą i chrzanem. Uprawia się ją w peruwiańskich Andach, głównie na płaskowyżu Junín, na wysokości ok. 4000 m n.p.m. To jedno z nielicznych miejsc na świecie, gdzie uprawa roślin jest możliwa w tak surowych warunkach: przy mroźnych nocach, silnym słońcu i wietrze.

Jadalną częścią jest bulwiasty korzeń (hipokotyl) wielkości rzodkiewki lub małej rzepy. Po zbiorze suszy się go na słońcu, a następnie miele na proszek.

Maca w tradycji Andów

Maca była uprawiana w Andach od tysięcy lat. Dla mieszkańców wysokogórskich terenów była przede wszystkim pożywieniem: gotowano ją, pieczono w żarze, dodawano do zup i fermentowanych napojów. Suszone korzenie mogą być przechowywane przez lata, co w trudnym klimacie miało duże znaczenie. Z czasem maca stała się też towarem wymiennym i rośliną otoczoną wieloma tradycyjnymi przekonaniami.

Odmiany maki: żółta, czerwona i czarna

Maca występuje w kilku odmianach różniących się kolorem korzenia:

• Maca żółta (kremowa) – najczęściej uprawiana, stanowi większość zbiorów. Ma łagodny, lekko słodkawy smak.
• Maca czerwona – rzadsza, nieco słodsza w smaku.
• Maca czarna – najrzadsza, o wyraźniejszym, lekko gorzkawym smaku.

Odmiany różnią się nieco składem, a badacze porównują je w osobnych pracach. Dla codziennego stosowania kulinarnego różnice to przede wszystkim kwestia smaku i ceny.

Maca surowa czy żelatynizowana?

To pytanie często pojawia się przy zakupie.

• Maca surowa – po prostu wysuszony i zmielony korzeń. Zawiera dużo skrobi, która u niektórych osób może powodować wzdęcia.
• Maca żelatynizowana – poddana obróbce termicznej, która usuwa część skrobi. Jest łatwiejsza do strawienia i bardziej skoncentrowana. Nazwa jest myląca – nie zawiera żelatyny.
• Ekstrakt z macy – bardziej skoncentrowana forma, często z podanym stopniem ekstrakcji, np. DER 4:1.

Warto pamiętać, że w Andach maca była tradycyjnie spożywana po ugotowaniu, a nie na surowo.

Wartości odżywcze maki

Sproszkowana maca to przede wszystkim węglowodany, ale zawiera też białko, błonnik i składniki mineralne, m.in. potas, wapń i żelazo. Badacze interesują się również związkami swoistymi dla tej rośliny, tzw. makamidami i makaenami, oraz glukozynolanami typowymi dla roślin kapustowatych.

Co mówią badania?

Badania nad macą to głównie niewielkie próby kliniczne i badania na zwierzętach. Ich wyniki są niejednoznaczne, a metodologia wielu prac budzi zastrzeżenia. W Unii Europejskiej nie ma zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych dla maki. Dlatego najuczciwiej traktować ją jako wartościowy, tradycyjny składnik żywności, a nie środek o udowodnionym działaniu.

Jak smakuje maca i jak ją stosować?

Maca ma łagodny, lekko słodkawy, orzechowo-karmelowy smak, który dobrze komponuje się z kawą, kakao, bananem i masłem orzechowym. Można ją dodawać do:

• koktajli i shake’ów,
• owsianki i jogurtu,
• kawy, kakao i gorącej czekolady,
• wypieków i batonów domowej roboty.

Pomysły na napoje znajdziesz w artykule Kawa grzybowa – 6 przepisów.

Bezpieczeństwo maki

Maca jest uważana za bezpieczną jako żywność – w końcu od wieków jada się ją w Andach. Zawiera jednak glukozynolany, dlatego osoby z chorobami tarczycy powinny skonsultować jej regularne spożywanie z lekarzem. Ze względu na brak badań ostrożność powinny zachować też kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Maca w Spacetropics

W porcji Spacetropics Kawy Grzybowej znajduje się 500 mg ekstraktu z korzenia macy (DER 4:1). Towarzyszą mu ekstrakt z eleuterokoka, ekstrakty z grzybów – soplówki jeżowatej, chagi i kordycepsu – oraz witamina B5. Maca dodaje napojowi delikatnej, karmelowej nuty. O drugim adaptogenie w składzie przeczytasz w artykule Eleuterokok a żeń-szeń – czym się różnią?

Najczęstsze pytania

Czy maca jest adaptogenem?

Tradycyjnie zalicza się ją do adaptogenów, choć samo pojęcie nie jest oficjalną kategorią naukową. Więcej w artykule Adaptogeny – co to jest?

Która maca jest najlepsza?

Do codziennego stosowania najczęściej wybiera się macę żółtą lub mieszankę odmian. Osobom z wrażliwym trawieniem lepiej posłuży maca żelatynizowana.

Czy macę można dodawać do gorących napojów?

Tak. W tradycji andyjskiej macę i tak spożywano po obróbce termicznej.

Jak przechowywać macę?

W szczelnym opakowaniu, w suchym i chłodnym miejscu, z dala od światła.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.