Różeniec górski (Rhodiola rosea) – co to jest i co warto wiedzieć

Różeniec górski (Rhodiola rosea) to jeden z najlepiej znanych adaptogenów, obok żeń-szenia, eleuterokoka i ashwagandhy. Rośnie w surowym klimacie gór i dalekiej północy, a jego korzeń po przekrojeniu pachnie różami. Wyjaśniamy, czym jest różeniec, co zawiera, jak ocenia go nauka i jak czytać etykiety produktów z rhodiolą.

Co to jest różeniec górski?

Różeniec górski to wieloletnia roślina z rodziny gruboszowatych, z mięsistymi liśćmi i żółtymi kwiatami zebranymi w gęste baldachy. Rośnie w zimnych regionach półkuli północnej: w Arktyce, Skandynawii, na Syberii, w Alpach, Karpatach i innych wysokich górach. W Polsce występuje naturalnie w Sudetach i Karpatach i jest objęty ochroną gatunkową, więc nie wolno go zbierać ze stanowisk naturalnych.

Surowcem jest korzeń i kłącze. Nazwa gatunkowa rosea pochodzi od różanego zapachu świeżo przeciętego kłącza. W krajach anglojęzycznych roślina nazywana jest „golden root” lub „arctic root”.

Różeniec w tradycji

W Skandynawii, na Syberii i w Islandii różeniec od wieków był rośliną ludową. Wikingowie mieli go stosować przed długimi wyprawami, a w syberyjskich wioskach korzeń był cenionym prezentem. W XX wieku, podobnie jak eleuterokok, różeniec był badany w ZSRR w ramach poszukiwań substancji wspierających organizm w trudnych warunkach. Więcej o historii pojęcia przeczytasz w artykule Adaptogeny – co to jest?

Co zawiera różeniec górski?

Najważniejsze związki, na które standaryzuje się ekstrakty:

• rozawiny (rozawina, rozyna, rozaryna) – charakterystyczne właśnie dla Rhodiola rosea,
• salidrozyd – występuje także w innych gatunkach różeńca,
• tyrozol, flawonoidy i garbniki.

Najczęściej spotykana standaryzacja to 3% rozawin i 1% salidrozydu, co odpowiada naturalnym proporcjom w korzeniu.

Co mówią badania i instytucje?

Różeniec należy do lepiej przebadanych adaptogenów, ale badania kliniczne są zwykle niewielkie i krótkie, a ich wyniki niejednorodne. Europejska Agencja Leków (EMA) uznaje korzeń i kłącze różeńca za tradycyjny produkt leczniczy roślinny stosowany w celu złagodzenia przejściowych objawów stresu, takich jak zmęczenie i uczucie osłabienia. Ten status opiera się na długiej historii stosowania, a nie na rozstrzygających badaniach. W żywności nie wolno przypisywać różeńcowi działania zdrowotnego, bo w UE nie ma dla niego zatwierdzonych oświadczeń.

Bezpieczeństwo

• Różeniec jest zwykle dobrze tolerowany. Zgłaszano m.in. zawroty głowy, suchość w ustach i problemy ze snem przy przyjmowaniu wieczorem.
• Może wchodzić w interakcje z lekami, m.in. przeciwdepresyjnymi, przeciwcukrzycowymi i na nadciśnienie.
• Nie zaleca się go kobietom w ciąży, karmiącym piersią i dzieciom ze względu na brak danych.
• Osoby z chorobą afektywną dwubiegunową powinny unikać produktów z różeńcem bez konsultacji z lekarzem.

Jak wybrać produkt z różeńcem?

1. Sprawdź gatunek. Na rynku występują też tańsze gatunki różeńca, np. Rhodiola crenulata, które zawierają salidrozyd, ale nie rozawiny.
2. Sprawdź standaryzację. Szukaj informacji o zawartości rozawin i salidrozydu.
3. Zwróć uwagę na ilość w porcji podaną w miligramach.
4. Uważaj na obietnice. Produkty z różeńcem nie leczą lęku, depresji ani wypalenia zawodowego. W takich sytuacjach potrzebna jest pomoc specjalisty.

Różeniec a inne adaptogeny

Różeniec, eleuterokok i żeń-szeń to rośliny o zupełnie różnym składzie, choć często wrzuca się je do jednego worka „adaptogenów”. Różeniec wyróżnia się rozawinami, eleuterokok – eleuterozydami, a żeń-szeń – ginsenozydami. Porównanie dwóch ostatnich znajdziesz w artykule Eleuterokok a żeń-szeń – czym się różnią?

A co w Spacetropics?

W Spacetropics Kawie Grzybowej nie ma różeńca – postawiliśmy na dwa inne adaptogeny: macę peruwiańską i eleuterokok kolczasty, po 500 mg ekstraktu w porcji, w połączeniu z ekstraktami z soplówki jeżowatej, chagi i kordycepsu. Jeśli rozważasz suplement z różeńcem, pamiętaj, by łączyć adaptogeny z rozwagą i skonsultować to z lekarzem, zwłaszcza gdy przyjmujesz leki.

Najczęstsze pytania

Czy różeniec górski rośnie w Polsce?

Tak, w Sudetach i Karpatach, ale jest chroniony. Produkty pochodzą z upraw lub legalnych zbiorów z innych krajów.

Kiedy najlepiej przyjmować różeniec?

Zwykle rano lub przed południem, ponieważ wieczorem może utrudniać zasypianie.

Czy różeniec można łączyć z kawą?

Wiele osób tak robi, ale u osób wrażliwych połączenie z kofeiną może nasilać pobudzenie.

Czym różni się Rhodiola rosea od Rhodiola crenulata?

To różne gatunki. R. crenulata z Himalajów nie zawiera rozawin, które są charakterystyczne dla R. rosea.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.